رمزارز‌ها علاوه بر مصرف زیاد برق، موجب فرسایش شبکه می‌شوند

به گزارش برق نیوز، هومن صادقی رئیس گروه فنی و مهندسی ساتبا با اشاره به ابعاد فنی و زیرساختی استخراج غیرمجاز رمزارز در شبکه برق کشور گفت: در شرایطی که افکار عمومی و اغلب تحلیل‌های رایج، پدیده استخراج غیرمجاز رمزارز را صرفاً از دریچه ناترازی مگاواتی و شکاف فصلی میان تولید و مصرف ارزیابی می‌کنند، واقعیت‌های مهندسی شبکه نشان می‌دهد که ابعاد خسارات واردشده به دارایی‌های فیزیکی و زیرساخت‌های انتقال و توزیع برق به مراتب عمیق‌تر و پرهزینه‌تر است. 

داده‌های تجمیعی منتهی به اواخر شهریورماه ۱۴۰۵ حاکی از آن است که اگرچه با تلاش نهاد‌های نظارتی بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز با بار اسمی افزون بر ۱،۳۰۰ مگاوات در سراسر کشور شناسایی و توقیف شده است، اما برآورد‌های میدانی و پایش جریان‌های بار پنهان مؤید فعالیت نامحسوس جریانی معادل ۲،۰۰۰ تا ۳،۷۵۰ مگاوات در خطوط توزیع است؛ باری که فراتر از تشدید کسری تراز توان، پایداری استاتیکی و دینامیکی شبکه قدرت را با چالش‌های ساختاری مواجه ساخته است.

صادقی افزود: برخلاف اکثر بار‌های متعارف صنعتی و خانگی که دارای ضریب بار متغیر و چرخه‌های استراحت حرارتی در ساعات غیرپیک هستند، دستگاه‌های ماینینگ ماهیتی کاملاً مسطح، خطی و پیوسته (Flat Load) با ضریب بار نزدیک به ۱ دارند که به‌صورت ۲۴ ساعته بر شبکه تحمیل می‌شوند.

این رژیم بهره‌برداری پیوسته در سطح شبکه توزیع، مانع از تخلیه حرارتی ترانسفورماتور‌ها در ساعات نیمه‌شب و خنک‌کاری استاندارد روغن عایقی می‌گردد؛ فرآیندی که در اقلیم‌های گرم کشور همراه با اضافه‌بار مستمر، به شتاب فزاینده پیرشدگی و تخریب حرارتی (Thermal Degradation) عایق‌های سلولزی منتهی می‌شود و تجهیزات حیاتی را در آستانه سوختن ناشی از دمای داغ‌ترین نقطه (Hot-spot) و شکست دی‌الکتریک قرار می‌دهد.

صادقی ادامه داد: اتصال ماینر‌های غیراستاندارد مجهز به منابع تغذیه سوئیچینگ فاقد مدار تصحیح ضریب توان (PFC)، موجب تزریق مقادیر بالای اعوجاج هارمونیکی جریان با مؤلفه‌های مرتبه ۳، ۵ و ۹ به شبکه می‌شود که با بالا بردن اعوجاج هارمونیکی کل (THD)، تلفات حرارتی مضاعف در کابل‌ها و خطوط ایجاد کرده و موجب داغ شدن نامتعارف سیم نول می‌گردد.

همچنین عدم تقارن شدید بار در شبکه‌های فشار ضعیف روستایی و کشاورزی ناشی از بارگذاری تک‌فاز این دستگاه‌ها، به ناهمترازی ولتاژ (Phase Unbalance) و افت ولتاژ شدید در انتهای فیدر‌ها دامن می‌زند؛ امری که علاوه بر عملکرد کاذب رله‌های حفاظتی، سالانه معادل ۵ تا ۷ میلیارد مترمکعب سوخت گاز طبیعی را در نیروگاه‌های حرارتی اتلاف نموده و خسارت اقتصادی بالغ بر ۱.۵ تا ۲.۵ میلیارد دلاری بر کشور تحمیل می‌نماید.

رئیس گروه فنی و مهندسی ساتبا تصریح کرد: نقطه عطف عبور از این بحران زیرساختی، پیوند زدن ساختاری فناوری ماینینگ با صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر و ایجاد الزامات سخت‌گیرانه خودتأمینی سبز است، چراکه ظرفیت تابشی کم‌نظیر ایران پتانسیل احداث مزارع خورشیدی با راندمان اقتصادی بسیار بالا را فراهم می‌سازد.

مزارع استخراج رمزارز باید ملزم گردند که صرفاً بر پایه معماری نیروگاه‌های خورشیدی یا بادی ترکیبی مجهز به سیستم‌های ذخیره‌ساز انرژی باتری (Hybrid PV-BESS) طراحی و احداث شوند؛ به‌گونه‌ای که در ساعات اوج تابش روزانه، توان مورد نیاز کاملاً از طریق ماژول‌های فتوولتائیک تأمین گردد و در ساعات پیک بار شبکه سراسری، از طریق سامانه‌های مدیریت هوشمند انرژی (EMS)، بار ماینر‌ها متوقف یا به بانک‌های باتری منتقل شود تا هیچ‌گونه فشاری بر شبکه سراسری وارد نیاید.

صادقی افزود: از سوی دیگر، بهره‌گیری از اینورتر‌های هوشمند و پیشرفته نیروگاه‌های تجدیدپذیر (Smart Inverters) در مزارع رسمی می‌تواند یک راه‌حل دوگانه ایجاد کند؛ به این ترتیب که این اینورتر‌ها با قابلیت‌های تنظیم توان راکتیو چهار‌ربعی (Volt/VAR Control) و فیلتراسیون هارمونیکی فعال، می‌توانند اثرات مخرب اعوجاج بار‌های ماینینگ را در نقطه اتصال مشترک (PCC) خنثی سازند.

پیوند مزارع رمزارز با بورس انرژی و بازار گواهی‌های برق پاک (تابلو سبز)، این فرصت را مهیا می‌سازد که سرمایه‌گذاران رمزارز به‌جای مصرف سوخت فسیلی یارانه‌ای، نقدینگی خود را به احداث مستقیم نیروگاه‌های خورشیدی مگاواتی یا عقد قرارداد‌های خرید دوجانبه (PPA) با سرمایه‌گذاران تجدیدپذیر سوق دهند و بدین‌وسیله منافع ارزی ماینینگ مستقیماً به توسعه زیرساخت‌های پاک کشور تزریق شود.

وی در ادامه با تأکید بر راهکار‌های کاربردی و الزام‌آور در توسعه تجدیدپذیر‌ها اظهار کرد: برای حل ریشه‌ای این معضل، وزارت نیرو و ساتبا باید مدل تخصیص پروانه‌های بهره‌برداری رمزارز را منحصراً به ایجاد «زون‌های ویژه استخراج سبز» در مجاورت پست‌های انتقال پرظرفیت مناطق بادخیز و آفتاب‌گیر کشور و مشروط به احداث ۱۲۰ درصدی ظرفیت تجدیدپذیرِ متناظر با بار نامی فارم محدود کنند.

همچنین استقرار پایش بلادرنگ با تلفیق کنتور‌های هوشمند (AMI) و تجهیزات سنجش کیفیت توان (PQM) در کنار اعطای مشوق‌های ارزی و تعرفه‌ای صادرات برق مشروط به بهره‌گیری از رمزارز‌ها در ساعات افت بار، بستری فراهم خواهد آورد که این چالش ویرانگر برای شبکه برق، به محرک اصلی تحقق اهداف کلان احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر و ارتقای تاب‌آوری فنی شبکه در افق پیش‌رو تبدیل گردد.